Ukazał się 21. numer „Rocznika Ruskiej Bursy”, który w całości poświęcono literaturze łemkowskiej/ rusińskiej. „Rocznika Ruskiej Bursy” to łemkoznawcze czasopismo naukowe wydawane przez Stowarzyszenie „Ruska Bursa” w Gorlicach oraz krakowskie wydawnictwo naukowe Księgarnia Akademicka.
Najnowszy numer gromadzi badaczy z Europy i Ameryki, których teksty podejmują refleksję nad tożsamością wspólnoty rusińskiej, utrwaloną w tekstach literackich.
Literatura jest jednym z podstawowych dyskursów kulturowych, w którym wyraża się symboliczne uniwersum i tożsamość grupy. Tegoroczny numer „Rocznika Ruskiej Bursy” dowodzi, że literatura rusińska to obszar badawczy, który przyciąga nie tylko literaturoznawców, ale też filozofów, historyków, językoznawców i architektów. Autorzy tekstów, choć reprezentują różne ośrodki naukowe, patrzą na temat z perspektywy wewnętrznej, osadzonej w realiach społeczności.
Centralnym punktem numeru jest debata nad stanem i kierunkami rozwoju literaturoznawstwa rusińskiego. Redaktorka tomu, Helena Duć-Fajfer, wskazuje na dynamiczny rozwój tej dyscypliny, jednocześnie podkreślając, że wiele tekstów i autorów wciąż czeka na odkrycie. W publikacji zestawiono ze sobą dwa odmienne spojrzenia na przyszłość tych badań: perspektywę wewnętrzną, skupioną na mechanizmach kulturowych wspólnoty oraz model transatlantycki zaproponowany przez Nicholasa Kyle’a Kupensky’ego, który dąży do włączenia literatury rusińskiej do zachodniego dyskursu humanistycznego.
W publikacji znalazła się relacja z dyskusji panelowej, która odbyła się podczas konwencji Association for Slavic, East European & Eurasian Studies w 2024 roku. Amerykańscy i europejscy badacze pochylili się nad anglojęzycznym wydaniem monografii Treading Paths: Lemko Literature in the Years 1848–1918 autorstwa dr hab. Heleny Duć-Fajfer.
Bogactwo tematyczne numeru imponuje zakresem czasowym i problemowym. Artykuł z obszaru edukacji i historii napisała Marianna Lyavinecz-Ugrin, która analizuje rusińskojęzyczne elementarze i katechizmy z XVIII i XIX wieku. Tematykę związaną z emigracją i tożsamością podejmuje Dominika Novotná, która przygląda się literaturze tworzonej w USA, stosując podejście transkulturowe do badania hybrydowej tożsamości diaspory. Z kolei Tomasz Kalynycz opisuje polityczne wizje Łemkowyny kreowane przez Wania Huniankę.
Kolejni autorzy analizują literaturę w kontekście pamięci i traumy. Dominika Cieplak oraz Kamil Federyga skupiają się na poezji, traktując ją jako narzędzie rekonstrukcji symbolicznego domu. Tekst Pawła Korobczaka analizuje prozę napisaną już po wysiedleniach, ale traktującą o tradycyjnym etosie wiejskim, który dziś już nie istnieje.
Niezwykle istotnym aspektem najnowszego „Rocznika” jest jego strona językowa. Większość tekstów została opublikowana w języku rusińskim, co redakcja uznaje za naturalny efekt badania rusińskojęzycznej literatury od środka.
Numer uzupełniają cenne materiały archiwalne dotyczące Komitetu Talerhofskiego we Lwowie, w tym teksty zaliczane do tzw. literatury obozowej, które mogą stać się inspiracją dla kolejnych badaczy. Publikację zamykają tłumaczenia tekstów teoretycznych Emily Apter oraz recenzje najnowszych monografii naukowych. Publikacja dostępna jest w otwartym dostępie na stronie czasopisma journals.akademicka.pl/rrb/. zaś wydrukowaną wersję można zakupić w internetowym sklepie lem.fm